Rosja: Nadal tajne łamane przez poufne comma spec-znaczenija w sprawie ludobójstwa katyńskiego

Opracowanie własne, chronologicznie uporządkowane na podstawie
Rosyjski sąd ustalił, kto utajnił sprawę Katynia

W latach 2005-2009 Memoriał (rosyjska organizacja pozarządowa broniąca praw człowieka i dokumentująca zbrodnie stalinowskie), a także rodziny rozstrzelanych polskich oficerów, bez powodzenia walczyły w sądach cywilnych i wojskowych Federacji Rosyjskiej o uchylenie postanowienia Głównej Prokuratury Wojskowej Rosji. Główna Prokuratura Wojskowa Rosji wydała bowiem postanowienie o umorzeniu prowadzonego przez siebie w latach 1990-2004 śledztwa w sprawie ludobójstwa katyńskiego dokonanego w kwietniu 1940 r. przez NKWD - przypomnijmy - zbrodni na 22 tysiącach polskich oficerów wziętych do niewoli w wyniku agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 r., zamordowanych strzałem w tył głowy. Na 116 z 183 tomów akt śledztwa nałożono klauzulę tajności. Wśród utajnionych materiałów jest lista osób winnych zbrodni. Oznaczało to m.in. uniemożliwienie wznowienia dochodzenia i przeprowadzenia pośmiertnej rehabilitacji pomordowanych jako ofiar represji politycznych.

W swoim orzeczeniu o umorzeniu śledztwa i utajnieniu blisko 2/3 zebranego materiału dowodowego Główna Prokuratura Wojskowa Rosji powołała się na decyzję z dnia 22 grudnia 2004, wydaną przez rosyjską Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, podległą prezydentowi Rosji, którą to funkcję pełnił wówczas obecny premier rządu Federacji Rosyjskiej, Władimir Putin.

Sama Komisja Międzyresortowa ds. Ochrony Tajemnic Państwowych Rosji zaprzeczyła, jakoby miała wydać decyzję z 22 grudnia 2004, zakazującą odtajnienia akt dotyczących ludobójstwa katyńskiego dokonanego w kwietniu 1941 na polskich oficerach, a co za tym idzie - uniemożliwić wznowienie dochodzenia i pośmiertnej rehabilitacji pomordowanych polskich oficerów jako ofiar stalinowskich represji politycznych.

W grudniu 2009 r. Moskiewski Sąd Miejski oddalił skargę Memoriału na Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, która to Komisja odmówiła bez jakiegokolwiek uzasadnienia cofnięcia swojej decyzji z 22 grudnia 2004 roku o utajnieniu postanowienia GPW z 21 września 2004 o umorzeniu śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej.

Moskiewski Sąd Miejski stwierdził w swoim orzeczeniu, iż Memoriał nie jest uprawniony do składania takich skarg, gdyż odmowa anulowania przez Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych jej wcześniejszej decyzji o utajnieniu postanowienia Głównej Prokuratury Wojskowej nie narusza interesów stowarzyszenia.

Memoriał nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem Moskiewskiego Sądu Miejskiego i złożył skargę kasacyjną. W swoim wniosku o kasację argumentował, że jednym z zadań statutowych stowarzyszenia działalność w kierunku udostępniania wszelkich źródeł informacji o zbrodniach totalitarnego reżimu komunistycznego. Przeciwnie, twierdzi Memoriał, utajnienie akt śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej narusza ustawę o tajemnicy państwowej. Ustawa ta bowiem nie pozwala, zdaniem Memoriału, obejmować klauzulą tajności wszelkiego rodzaju informacji o łamaniu praw człowieka oraz o przestępstwach popełnionych przez organy państwowe lub ich przedstawicieli w stosunku do obywateli. Stowarzyszenie wskazywało też, że Główna Prokuratura Wojskowa Rosji, odmawiając rozpatrzenia wniosków o rehabilitację pomordowanych, narusza ustawę o rehabilitacji ofiar represji politycznych.

Memoriał skierował ponadto zażalenie na decyzję Głównej Prokuratury Wojskowej kolejno do Moskiewskiego Okręgowego Sądu Wojskowego jak sądu pierwszej instancji, a następnie, po uzyskaniu orzeczenia negatywnego, do Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego Rosji.

Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego Rosji, orzekając jako sąd drugiej instancji uznało 29 stycznia 2009, że zgodnie z kodeksem karnym z 1926 roku przestępstwo katyńskie, jako pospolite, uległa przedawnieniu.

Według Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego, wznowienie śledztwa katyńskiego byłoby niezgodne z rosyjskim prawem.

Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego uznało ponadto, że udostępnienie akt śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej obywatelom obcego państwa (wraz z tajnym postanowieniem Głównej Prokuratury Wojskowej Rosji o umorzeniu dochodzenia) mogłoby zagrozić bezpieczeństwu narodowemu Federacji Rosyjskiej.

Tymczasem Sąd Najwyższy Rosji, do którego sprawa drogą cywilną wreszcie trafiła, swoim orzeczeniem z 21 kwietnia 2010 uchylił orzeczenie Moskiewskiego Sądu Miejskiego z 2009 t. oddalające skargę Memoriału na Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten sam sąd.

Sąd Najwyższy Rosji zaznaczył przy tym, że Moskiewski Sąd Miejski ma obowiązek merytorycznego rozpatrzenia skargi stowarzyszenia Memoriał. Przyznał zatem pośrednio, że Memoriał ma prawo składać tego typu skargę, natomiast niezgodne z prawem była odmowa rozpatrzenia sprawy przez Moskiewski Sąd Miejski z powołaniem się na niewłaściwość formalną wniosku.

Na podstawie korzystnego dla siebie orzeczenia Sądu Najwyższego Rosji z 21 kwietnia 2010 Memoriał złożył ponownie zażalenie do Moskiewskiego Sądu Miejskiego na postępowanie Komisji Międzyresortowej ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, podległej w 2004 r. ówczesnemu prezydentowi Rosji Władimirowi Putinowi.

Moskiewski Sąd Miejski zwrócił się 13 lipca 2010 zarówno do Głównej Prokuratury Wojskowej jak i do Komisji Międzyresortowej ds. Ochrony Tajemnic Państwowych o pisemne wyjaśnienie, kto faktycznie utajnił materiały śledztwa katyńskiego, a zarazem kto wydał decyzję o utajnieniu decyzji Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, a w następstwie - decyzji Głównej Prokuratury Wojskowej Rosji o utajnieniu utajnienia.

25 czerwca 2010 r. Komisja Międzyresortowa ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, podległa w 2004 roku ówczesnemu prezydentowi Rosji Władimirowi Putinowi, przesłała do Moskiewskiego Sądu Miejskiego pismo, w którym oficjalnie zanegowała, jakoby 22 grudnia 2004 roku miała wydać postanowienie nakazujące Głównej Prokuraturze Wojskowej Federacji Rosyjskiej, jak głosi Główna Prokuratura Wojskowa Federacji Rosyjskiej, wydanie decyzji o dalszym utajnieniu akt ludobójstwa katyńskiego z 1940 r.

21 września 2010 Moskiewski Sąd Miejski ustalił wprawdzie, kto osobiście jest odpowiedzialny za decyzję Komisji Międzyresortowej ds. Ochrony Tajemnic Państwowych Rosji podległej prezydentowi Rosji, ówcześnie Władimirowi Putinowi, o utajnieniu akt ludobójstwa katyńskiego, która to decyzja stała się podstawą postanowienia Głównej Prokuratury Wojskowej Rosji z 21 września 2004 roku o umorzeniu śledztwa w sprawie mordu NKWD na polskich oficerach w 1940 roku. Równocześnie Moskiewski Sąd Miejski zabronił ujawniania danych, co oznacza w tym także imienia i nazwiska osoby odpowiedzialnej za taką, a nie inną decyzję Komisji Międzyresortowej ds. Ochrony Tajemnic Państwowych Rosji, organu podległego - jak to już było wielokrotnie zaznaczane - bezpośrednio ówczesnemu prezydentowi Rosji, Władimirowi Putinowi.

Aleksander Gurianow występujący z ramienia Memoriału, nie podał - niestety - szczegółów dotyczących ustaleń dokonanych przez Moskiewski Sąd Miejski w kwestii osobistej odpowiedzialności za odmowę ujawnienia akt ludobójstwa katyńskiego przez Komisję Międzyresortową ds. Ochrony Tajemnic Państwowych, podległą ówcześnie Władimirowi, jako prezydentowi Rosji. Przedstawiciel Memoriału wyjaśnił jedynie, że sąd odrzuciwszy wniosek o odtajnienie swojego własnego sądowego postępowania, zapewne również w trosce o bezpieczeństwu narodowemu Federacji Rosyjskiej, nakazał stronom podpisanie pisemnych zobowiązań do niepodawania do wiadomości publicznej informacji o przebiegu toczącego się postępowania.

Zauważmy - w tym także (implicite) - nazwiska i imienia osoby pełniącej funkcję prezydenta Rosji, której to osobie, jak wiadomo, w 2004 r. podlegała Komisja Międzyresortowa ds. Ochrony Tajemnic Państwowych Federacji Rosyjskiej.

Kolejne posiedzenie Moskiewskiego Sądu Miejskiego, jak twierdzi Aleksander Gurianow, przedstawiciel stowarzyszenia Memoriał, wyznaczono na 11 października 2010 r.